کارآفرینی و گردشگری روستایی


امیرعلی حشمتی -کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی دانشگاه تهران

یکی از ابعاد بسیار مهم نظریه های توسعۀ پایدار روستایی، توسعۀ اقتصادی در کنار توسعۀ اجتماعی و اکولوژیک است. در این میان، گردشگری در جوامع روستایی، نقش بسیار مهمی در توسعۀ اقتصادی آن ها دارد. یکی از مهم ترین عوامل توسعۀ گردشگری در روستاها، توجه به کارآفرینی گردشگری است. بدین صورت که کارآفرینی گردشگری، با ایجاد اشتغال، بهبود کیفیت زندگی، توزیع مناسب درآمد و بهره برداری بهینه از منابع، نقش مهمی در رشد اقتصادی روستاها و درنتیجه در توسعۀ روستایی دارد. متنوع سازی اقتصاد روستایی، تنها با القا از بیرون محقق نمی شود. کارآفرینان محیط های روستایی باید خود فرصت ها و منابع بالقوه و بالفعل را بشناسند و با استفاده بهینه از آن ها تنوع اشتغال و اقتصاد را برای محیط روستایی به ارمغان بیاورند.

مناطق روستایی در انواع اقلیم‌های آب و هوایی کشور دارای زیرساخت‌ها و پتانسیل‌های گردشگری از حیث منابع طبیعی و بعضاً تاریخی مناسب و قابل توجه گردشگران است. نقش گردشگری در اشتغال و درآمد کشورها بسیار رو به رشد است که این موضوع شامل کشور ما نیز می‌شود. باید توجه داشت که با ورود گردشگر به منطقه گردشگری (روستا)، تمامی نیازهای او شامل نیاز به امنیت، تغذیه سالم، امکانات رفاهی، راهنما و… در محیط روستا و اغلب توسط روستاییان پاسخ داده می‌شود که این خود نشانگر چندجانبه بودن و تنوع اشتغال زایی این صنعت است.

گسترش ناکافی گردشگری و بخصوص گردشگری روستایی متناسب با ظرفیت‌های موجود شاهدی بر این مدعاست که گردشگری روستایی و متولیان آن نتوانسته‌اند عملکرد مناسبی در زمینه‌های مختلف داشته باشند. بطوریکه بر اساس آمارهای ارائه شده توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری از یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون نفر گردشگر در سطح دنیا، سهم ایران از این تعداد تنها نیم‌درصد می‌باشد که بنابر گفته کارشناسان از این میزان سهم گردشگری روستایی بسیار اندک و نزدیک به صفر می‌باشد.

کارآفرینی روستایی، از مهم ترین مباحث مطرح در حوزۀ کارآفرینی در چند سال اخیر است. کارآفرینی روستایی عبارت است از ایجاد سازمانی جدید که یک تولید یا خدمت جدید را معرفی یا بازار جدیدی را ایجاد می کند یا از فناوری جدید در محیط روستایی بهره می گیرد. در تعریفی دیگر، کارآفرینی روستایی فعالیتی است که به مردم روستایی کمک می کند تا فرصت ها را به فعالیت های اقتصادی سودآور تبدیل کنند. کارآفرینی روستایی فراهم کنندۀ زمینۀ اشتغال، افزایش درآمد و تولید ثروت، بهبوددهندۀ کیفیت زندگی و کمک کننده به افراد محلی برای مشارکت در اقتصاد می باشد، اما درمجموع می توان کارآفرین روستایی را فردی مستقل، ریسک پذیر، دارای اعتماد به نفس بالا، خوش بین، پرتلاش و نوآور معرفی کرد. ضمن اینکه کارآفرینی در مفهوم روستایی، بر واقعیت ایجاد شغل در نواحی روستایی متمرکز است؛ بنابراین، در راستای توانمندسازی، ظرفیت سازی و افزایش زمینه های فعالیت های مشارکتی در نواحی روستایی ضرورت دارد عوامل و دلایل تأثیرگذار بر موفقیت روستاییان و زمینه های افزایش کارآفرینی برای بهبود وضعیت اقتصادی آن ها در نواحی روستایی، به صورت مناسب تبیین شود.